Термиз Амударё соҳилида жойлашган қадим ва навқирон шаҳардир. У замонлар силсиласида турли жараёнларни бошидан кечирди. Мустаққллик шарофати билан эса гуллаб-яшнади. Мамлакатимизнинг жанубий қўрғони жаҳонда ном қозонди. Термиз шаҳрининг 2500 йиллиги дунё миқёсида кенг тантана қилинди.
Қадим юртда жаҳон тан олган кўпдан-кўп улуғ зотлар ижод қилишган, диний ва дунёвий илмлари билан ном қозонган.
Ана шундай буюклардан бири Ҳаким Термизийдир. Бу алломанинг тўлиқ исми Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн ибн Башир ал-Ҳаким ат-Термизий.
Бу зот ёшлигидан диний ҳамда дунёвий илмларни пухта эгаллаган. Балх, Нишопур, Бағдод ва бошқа шаҳарларда бўлиб, илм-фан, маданият билан яқиндан танишган. Олиму уламолар билан ижодий ҳамкорлик ўрнатган.
Ҳаким Термизий қаламига мансуб асарлари миқдори ҳақида турли фикрлар мавжуд. Баъзи манбаларда уларнинг сони тўрт юз адад, деб таъкидланса, айримларида саксонга яқин эканлиги айтилган. Нодир жавоҳирларнинг ол-тмишга яқини бизгача етиб келган. Улардан энг бебаҳоси 291 ҳадисни ўзида жамлаган «Наводур алусул фи маърифат ахбор ар-Расул»-дир. Мазкур қўлёзма айни кунларда Ўзбекистон мусулмонлари диний идорасининг кутубхонасида сақланмоқда. Унда юксак аҳлоқ, қалб поклиги, адолат, инсонга муҳаббат тараннум этилган. Бундан ташқари, алломанинг ўндан ортиқ ноёб қўлёзмалари Париж, Қоҳира, Дамашқ, Искандария, Истамбул ва Лондон музейларида сақланади.
Истиқлолнинг бетакрор насимлари билан буюк боболаримизнинг номлари қайта тикланди. Минг йилларни мужассам этган шаҳарларнинг қутлуғ тўйлари ни-шонланмоқда. Янги замон шарофати билан жаҳон тан олган аллома Ҳаким Термизий абадий қўним топтан манзилгоҳқайта таъмирланди. Қарийб 6 гектарни эгаллаган ҳудуд чирой очди. Мевали ва манзарали дарахтлар чор-атрофниобод этди.
Бугун мақбарадаги айвон пештоқлари ва гумбазлар ўзгача кўриниш касб этган.
Турфа жилолар йўғрилган нақшинкор устунлар кишининг ҳавасини келтиради.
Шуни айтиш керакки, буюк аллома қадамжоси IX аср охири — X аср бошларида барпо этилган. Меъморий обида қайта таъмирлангач, улуғвор ва мафтункор кўриниш касб этди. Бу ерда «Мерос» музейи барпо этилди. Булар барчаси ёш авлодни миллий қадриятлар ва анъаналарга ҳурмат руҳида тарбиялашга хизмат қилади.
Куни кеча Сурхондарё вилоятига ташриф буюрган давлатимиз раҳбари Ҳаким Термизий меъморий мажмуини ҳам зиёрат қилди, ансамблни янада ободон-лаштириш, ташқи қиёфасини янада кўркамлаштириш борасида кўрсатмалар берди.
Буюк бобомиз абадий қўним топтан жой мусулмон оламида янадамуътабар зиёратгоҳга айланишига шубҳа йўқ.
“Ўзбекистон овози”
27.08.09
№ 101-102 (30.063)
Олдин
